مقالات

نقش سنت و سیره پیامبر(ص) در سبک زندگی

نقش سنت و سیره پیامبر(ص) در سبک زندگی* محمداحسان آزادی روش زندگی هر کسی بیانگر فلسفه زندگی اوست؛ زیرا این افکار، باورها و اعتقادات است که افعال و رفتار انسان را می‌سازد و خاستگاه و ریشه انگیزه‌های آدمی، همان نگرش‌ها و اندیشه‌های اوست.

لیست کتابهای موجود در کتابخانه اهل البیت در رابطه با امام موسی بن جعفر علیه السلام

دانلود رکورد رده بندي ديويي عنوان - پديدآور - وضعيت نشر ۵۷۶۳ ۲۹۷‎ /۹۵۶ آ ‎۷۳۹‎ و ‎۱۳۲۳ وفاة الامام موسي بن جعفر/ تأليف حسين بن علي آل شيخ.- نجف: مطبعه الاداب، . ۶۶۰۰ ۲۹۷‎ /۹۵۶ آ ‎۷۴۴‎ و

همه چیز درباره حرم امام جواد(ع)/ کم‌یاب‌ترین تصاویر کاظمین را اینجا ببینید

تاريخچه حرم كاظمين به هنگام انتخاب بغداد به عنوان پايتخت در دوره خلافت منصور، در جوار اين شهر باغ هايي وجود داشت كه به شونيزيه معروف بود. منصور در 145 ق اين باغ را به عنوان مقبره خانوادگي خود انتخاب كرد و آن را « مقابر قريش » ناميد.

امام کاظم(ع) حق را می گفت،ما می ‏ترسیم سخن بگوییم؛ سخنان قابل تامل امام موسی صدردرباره امام موسی…

شفقنا – برادران! ما هیچ عذری برای ترک واجباتمان نداریم. آیا فقری سخت‏تر از فقر موسی بن جعفر می‏ خواهید؟ ظلم و ستمی بیش از آنچه بر ایشان روا رفته است می ‏خواهید؟ امام با وجود همه این سختی‏ها برای اصلاح و تقویت دین و بالا بردن نام الله تلاش…

نقش امام موسی کاظم(ع) در گسترش فرهنگ و تمدن اسلامی

شفقنا- تحقیق پیش رو  اختصاص به موضوع «نقش امام موسی کاظم در گسترش فرهنگ و تمدن اسلامی» دارد. سعی شده در این تحقیق از منابع اصلی؛ از جمله الارشاد شیخ مفید، مروج الذهب مسعودی، تاریخ یعقوبی ابن واضح، الکامل ابن اثیر، اعیان الشیعه و رجال کشی و……

امام موسی کاظم علیه‌السلام

هفتمين امام شیعیان‌ نام مباركش موسى و نهمين تن از چهارده معصوم (علیهم‌السلام) است. فهرست مندرجات ۱ - زمان تولد امام کاظم ۲ - اسم و القاب امام کاظم ۳ - نام پدر و مادر امام کاظم ۴ - فرزندان امام کاظم ۵ - فضائل امام کاظم ۵.۱ - خصوصیات…

نگرشی بر زندگی امام کاظم (ع)

  امام کاظم (ع) سومین یا چهارمین فرزند امام صادق (ع) است . بنا به نقل اکثر روایات، در هفتم ماه صفر 128 ق . در «ابواء» (محلی بین مکه و مدینه) زاده شد . آن گونه که در «محاسن » برقی آمده است، مادر او به نام حمیده، بنابر احتمالی از مردم…

نگاهی کوتاه به ادله اثبات امامت امام کاظم علیه السلام

  در روز یکشنبه هفتم ماه صفر سال 128 و به قولی 129 ه . ق در سرزمین ابواء (بین مکه و مدینه) کودکی به دنیا آمد که نام او «موسی » ، کنیه شریفش «ابوالحسن » و لقب مشهورش «کاظم » و القاب دیگر آن حضرت، صابر، امین و عبد صالح بود . او در سال 183…

مراحل زندگی امام کاظم(ع)

براساس طبیعت، محیط و شرایط زندگی امام کاظم(ع) بررسی زندگی آن حضرت به سه مرحله تقسیم می شود. مرحله نخست از ولادت آن حضرت در سال 128 ه .ق تا شهادت امام جعفرصادق(ع) در سال 148 ه .ق را دربردارد. در این مدت، او شاگرد پدر بزرگوارش…

مراحل زندگی امام کاظم(ع)

براساس طبیعت، محیط و شرایط زندگی امام کاظم(ع) بررسی زندگی آن حضرت به سه مرحله تقسیم می شود. مرحله نخست از ولادت آن حضرت در سال 128 ه .ق تا شهادت امام جعفرصادق(ع) در سال 148 ه .ق را دربردارد. در این مدت، او شاگرد پدر بزرگوارش…

مبارزه تا مرز شهادت

یکی از ابعاد درس آموز زندگی امام موسی بن جعفر علیه السلام ، مبارزات آن حضرت با فساد و انحراف در جامعه ی اسلامی است. ما در این نوشتار تلاش خواهیم کرد شیوه مبارزه ی آن حضر ت را با بعضی از مفاسد زمان خود، به اختصار بیان کنیم. آن گاه به…

مبارزات امام کاظم(ع)

آنچه پیشوایان الهی را از دیگران ممتاز ساخته، گستره وجودی و جامعیت ارزشهای انسانی آنان است. زمانی آنان را در هاله ای از عشق دلدار، و دلی بی تاب از حب یار می بینی که زمزمه های روح نواز آنان طبیعت را میهمان ملکوت و همنوای خلوت انس ساخته است.…

کاظم الغیظ (ع) و سیاست

ولادت: امام موسی­بن جعفربن محمّدبن علی­بن الحسین­بن علی­بن أبی طالب: در هفتم صفر 128 ; . ق در زمان خلافت حاکم ستمکار اموی؛ مروان­بن حکم در شهر أبواء دیده به عالم گشود و جهان را به نور خویش روشن ساخت. مادر گرامی ایشان حمیده دختر صاعد…

فاجعه ی فخ

حسین بن علی از علویان مدینه،چون از حکومت عباسیان و ستم بسیار ایشان به ستوه آمد،به رضایت (10) امام موسی کاظم علیه السلام،علیه هادی قیام کرد و با گروهی حدود سیصد نفر از مدینه به سوی مکه به راه افتاد. باری،سپاهیان هادی در محلی به…

شیوه های مبارزه سیاسی امام کاظم علیه السلام

در ادامه بررسی ویژگی های برجسته امامان معصوم (علیهم السلام)، در این شماره به ستم ستیزی و روش های مبارزه امام کاظم (ع) علیه حکومت های ظلم و جور می پردازیم. تولد و شهادت نام امام هفتم شیعیان، «موسی»، لقبش «کاظم»، مادرش بانویی با فضیلت…

شیوه مبارزه و جهاد امام موسی کاظم (ع)

این مقطع سی وپنج ساله (از 148 تا 183 هجری) یعنی دوران امامت حضرت ابی الحسن موسی بن جعفر ( علیهماالسلام) یکی از مهمترین مقاطع زندگینامه ی ائمه ( علیهم السلام) است . دو تن مقتدرترین سلاطین بنی عباس منصور و هارون و دو تن از جبارترین آنان مهدی…

زندگی سیاسی امام هفتم علیه السلام

  امام موسی بن جعفر علیهما السلام سپیده دم روز یکشنبه یا سه شنبه هفتم صفر سال 128 یا 129 هجری قمری در «ابواء» - محلی میان مکه و مدینه - از کنیزی به نام «حمیده » زاده شد و بنا بر قول مشهور در 25 رجب سال 183 ه . ق در بغداد در زندان هارون…

دوره امامت امام موسی بن جعفر (ع)

با آنکه در خاندان امام صادق (ع) اسماعیل و عبد الله پسران بزرگ، چشم و چراغ خانواده شمرده میشدند، و با اینکه تعدادی از یاران پیشوای ششم میراث امامت را پیش خود نصیب خاص اسماعیل فرزند بزرگ امام میدانستند، با این همه موسی در خاندان…

دورنمایی از زندگی امام هفتم (ع)

آنچه در این مقاله آمده دورنمایی است از زندگی امام هفتم حضرت موسی بن جعفر علیه السلام که در سه بخش ولادت، امامت وشهادت;تنظیم شده است. ولادت تا امامت پیشوای هفتم; حضرت موسی بن جعفر علیه السلام در روز هفتم ماه صفرسال صد و بیست…

در زندانهای هارونی

  از بارزترین نکات دردناک در زندگانی امام کاظم(ع) ، زندانی شدنهای مکرر وطولانی آن حضرت در عصر هارون الرشید است. آنچه می خوانید، مطلبی در این باره است که از کتاب «سیره رسول الله و اهل بیته »جلد دوم صفحه 382 به بعدبرای خوانندگان کوثر ترجمه…

چهره تبهکار و دوروی بنی عباس

61 در میان خلفای بنی عباس، هارون فلمروی پهناور و گسترده داشت. صحرای حجاز، عراق، شام و ایران بخشی از سرزمینهای زیر سلطه اش بود. او پس از مرگ برادرش هادی، در سال 170 هجری قمری بر اریکه قدرت تکیه زد، تاسال 193 ه. ق به گسترش سلطه خویش…

بررسی و تحکیم امامت آن حضرت

امامان گرامی ما را رسم بر این بود که برای شناساندن امام و مرجع علمی و سیاسی و دینی بعد از خویش،به نام و شخص او تصریح می فرمودند تا برای آنها که می خواستند از ین رهگذر سوء استفاده های سیاسی،بکنند،مفری باقی نماند و هم شیعیان…

امام و حکومت عباسیان

امام موسی بن جعفر الکاظم (ع) 4 ساله بودند که بساط حکومت جابرانه ی امویان بر چیده شد. سیاست عرب زدگی امویان،چپاول و زور و ستم،روش های ضد ایرانی حکومتشان،مردم و بویژه ایرانیان را که خواستار تجدید حکومت داد خواهانه ی اسلام…

امام موسی کاظم(ع)، درخت سبز ولایت;

دوره حیات امام موسی بن جعفر علیه السلام عصر سیاهی و تباهی بود و به سبب اوج گرفتن حاکمیت عباسیان، جامعه اسلامی به شدت از معیارهای الهی تهی شده بود. امام در عصری می زیست که خلفا و فرمانروایانی که باید الگوی تقوا باشند و در راه دین و تعالی…

امام کاظم علیه السلام اسوه صلابت و ظلم ستیزی

امامان معصوم علیهم السلام در طول زندگی پربار خویش برای احقاق حق و رهبری امت، از هیچ کوششی فروگذار نکرده اند. در این راستا، همه مشکلات و گرفتاریها را به جان خریده و تحمل کرده اند. به همین جهت است که ائمه اطهار علیهم السلام به عنوان الگوی…

افطحیه

أفطحیه،(=فطحیه) فرقه ای از شیعه است که امامت را پس از امام صادق علیه السلام، حق فرزند بزرگتر او (عبدالله افطح) می دانند .افطح در لغت به کسی اطلاق می شود که دارای سر و یا پاهای پهن باشد و از آن جا که عبدالله دارای سر یا پایهای پهن بود، وی را…

یک جرعه آفتاب(احادیثی از امام کاظم (ع))

لاتَمْنِحُوا الْجُهّالَ الْحِکْمَةَ فَتَظْلِمُوها، وَ لا تَمْنَعُوها أهْلَها فَتَظْلِمُوهُمْ. حکمت را به افراد نادان نیاموزید؛ زیرا به آن ستم می کنید و از اهلش دریغ ندارید که به آن ستم روا داشته اید. عَلَیْکَ بِالرِّفْقِ،…

هشت درس و پیام از هشتمین امام(ع)

اصولا رسول اکرم(ص) و ائمه(علیهم السلام) طبق روایاتی که داریم قبل از این عالم انواری بوده اند در ظل عرش و در انعقاد نطفه و طینت از بقیه مردم امتیاز داشته اند.» حضرت امام خمینی ضمن بیان مطلب فوق افزوده اند: «ومقاماتی دارند الی ماشاء…

نشاط، شادابی، توکل

قسمت سوم در شمارة گذشته با دو عامل نشاط انسان که اعتقاد به یگانگی خداوند و توکل بر او بود، آشنا شدید؛ اینک با عامل سوم آشنا می شویم. شناخت هدف شناخت هدف صحیح زندگی یکی از عوامل شادابی است، چنانکه عدم آگاهی از آن موجب افسردگی می…

نبض تمدن

مهدیه مهدوی - سردبیر قال الکاظم علیه السلام: تفقهوا فی دین الله فان الفقه مفتاح البصیرة و تمام العبادة و السبب الی المنازل الرفیعة و الرتب الجلیلة فی الدین و الدنیا و فضل الفقیه علی العابد کفضل الشمس علی الکواکب و من لم یتفقه…

سخنان معصومین (ع خودسازی)

پیامبر اسلام صلی اللّه علیه وآله و سلّم: «مَن لَم یُحاسِب نَفسَهُ دامَت حَسَراتُهُ وَ طالَت فی عَرَصاتِ القِیامَةِ وَ قَفاتُهُ وَ قادَتهُ اِلی الخِزیِ سَیِّئاتُه»(جامع السعادات، ج 3، ص 91) کسی که حساب اعمال خود را نرسد، حسرتش بی پایان…

سخنان معصومان (برآوردن نیاز دیگران)

رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم: «ان الله تعالی لیسئل العبد فی جاهه کما یسئل فی ماله فیقول: یا عبدی رزقتک جاها فهل اعنت به مظلوما او اعنت به ملهوفا؟ .» () همانا خداوند از آبروی بنده اش سؤال می کند چنانکه از مالش پرسش…

سخنان امام

1-فروتنی در آنست که با مردم چنان کنی که دوست می داری با تو همانگونه رفتار کنند. (47) 2-بهترین وسیله ی نزدیکی به خدا،پس از شناخت او،نماز،نیکی به والدین،و ترک حسد و خود پسندی و فخر و نازیدن است. (48) 3-آنکه خیانت ورزد و عیب…

سخنان امام هفتم(ع) در زندان

تعدادی از کتابهای حدیث به اسم «مسند» شناخته می شود، معمولا مسند به کتابی گفته می شود که احادیث آن با سند پیوسته به رسول خدا(ص) برسد. بنابراین وقتی گفته می شود «مسند امام موسی بن جعفر علیه السلام » مقصود کتابی است که احادیث آن را امام…

نگاهی به فرآیند گذران اوقات فراغت

در کتابی خواندم که امام کاظم علیه السلام فرموده اند: اوقات خود را به چهار بخش تقسیم کنید؛ 1. مناجات و عبادت با خداوند. 2. امرار معاش. 3. ارتباطات. 4. تفریح سالم؛ اولاً متن کامل روایت چیست و مدرک آن را بیان کنید؛ ثانیاً ما دانشجویان برای…

رهنمودهای تربیتی امام کاظم(ع) 2

کودک و وابستگی به والدین پیوند عاطفی والدین و فرزندان از نشانه های خداوند است; پیوند ناگسستنی وبی شائبه ای که بر اساس محبت است نه نیاز و منفعت. وابستگی عاطفی فرزند به والدین بیش از تعلق خاطر والدین به فرزند است. نیاز به عاطفه…

رهنمودهای تربیتی امام کاظم(ع)

(بخش اول) آنچه در امر تربیت مهم و اساسی است ارائه شیوه های اطمینان بخش تربیتی است که ضمن در برداشتن همه ابعاد زندگی انسان او را به سعادت حقیقی که همان مقام قرب الهی است نائل گرداند و بی شک چنین شیوه های تربیتی جز از سیره قولی و…

در سایه سار سخنان حضرت امام موسی کاظم(ع)

روایت نخست: بپرهیز از اینکه در راه طاعت خدا از دارایی خویش مضایقه کنی؛ که دو برابرش را در نافرمانی خدا خرج خواهی کرد. شرح برخی گمان می کنند، با صرف هزینه خود در راه خیر یا با پرداخت خمس و زکات و انفاق به کم درآمدها، بخشی از ثروت خود را…

جستاری کوتاه در حیات علمی امام موسی کاظم (علیه السلام)

امام معصوم سرچشمه علم الهی و معدن اسرار است و ملکه علم و عصمت از کودکی در او بارور می گردد و در سراسر عمر با او همراه است. امام معصوم، میراث دار علم و حکمت انبیاست آن گونه که مسیح (علیه السلام) در گهواره فرمود:«قَالَ اِنّی…

برداشتی از یک روایت

کسانی که با اقتصاد غرب آشنا هستند. می دانند عمر این علم از دو قرن تجاوز نمی کند. اما چه شد که نهادهای متناسب با این اقتصاد شکل گرفت و خیلی زود به اهداف از پیش تعیین شده دست یافت، هم جامعه غربی را به رفاه رساند و هم جهان سوم را به استثمار…

استناد به قرآن در سیره امامان(ع) ( امام موسی کاظم علیه السلام )

روزی پیشوای هفتم به یکی از کاخ های مجلّل هارون الرّشید، در بغداد رفت. هارون با نِخوت و غرور پرسید: این قصر از آنِ کیست؟ و هدفش این بود که این قدرت و شکوه ظاهری را به رُخ امام بکشد. حضرت بدون این که کوچک ترین اهمیتی به سرای پر زرق و برق او…

با امام کاظم(ع) در سایه قرآن

با امام کاظم(ع) در سایه قرآن 1 صدای زیبا و حزن آور عالم بزرگوار شیخ مفید(ره) می نویسد: طبق ادله گذشته،آن حضرت دانشمندترین مردم زمانه بود و بیش از همه حافظ کتاب الهی وخوش صداترین آنان در قرائت قرآن بود. هنگام قرائت، آهسته و حزن آور می…

تعلیل فقهی رویکردهای حاکم بر قاعده حرمت اعانت بر اثم

تعلیل فقهی رویکردهای حاکم بر قاعده حرمت اعانت بر اثم سید عبدالرحیم حسینی / عزت اله معتمد / حسین جاور چکیده قاعده "اعانه بر اثم" از قواعد متداول فقهی که در حجیت و اعتبار آن اختلافی نیست . هدف این مقاله، تعلیل…

قصیده التجائیه

این مقاله،متن قصبده التجائیه،سروده ابوالحسن بن محمد کاظم متخلص به صفا را در 194 بیت آورده که همزمان با جنگ ایران و روس در قرن سیزدهم سروده است و در ردیف رساله های جهادیه جای دارد.نویسنده مقاله،توضیحات مبسوط بر نکات و اعلام قضیه و نیز تحلیلی…

بررسی زندگی امام کاظم علیه السلام در متون کهن فارسی (تا قبل از دوران صفویه)

نویسنده : فاطمه‌سادات زکی پژوهش در مورد معصومان (ع) از دیرباز رایج بوده است اما با توجه به نیاز جامعه به‌ویژه نسل جوان به تحقیقات جدید و به‌روز و درعین‌حال جامع در این زمینه، باید در جهت کشف زوایای پنهان زندگی ایشان گام برداریم. بررسی…

امام کاظم علیه السلام و مدیریت تعارض

نویسنده : محسن الویری دانشیار دانشگاه باقر العلوم(ع) تعارض‌های بین فردی در روابط اجتماعی انسان‌ها که اغلب برآمده از تضاد منافع است، یکی از مسائل موردعلاقه و اهتمام پاره‌ای از شاخه‌های علوم انسانی را در چند دهه اخیر تشکیل می‌دهد. در…

امام کاظم علیه السلام اسوه صلابت و ظلم‌ستیزی

نویسنده : عبدالکریم پاک نیا امامان معصوم در طول زندگی پربار خویش برای احقاق حق ورهبری امت از هیچ کوششی فرو گذار نکرده اند در این راستا همه مشکلات وگرفتاریها را به جان خریده وتحمل کرده اند. به همین جهت است که ائمه اطهار به عنوان الگوی صبر…

اسوه‌های بشریت (۷) امام کاظم علیه السلام

نویسنده : رسول جعفریان هفتمین امام شیعه امامیه حضرت موسی بن جعفر علیه السلام است که مسلمانان بخصوص شیعیان او را به دلیل حلم وبردباری در برابر معاندین وفرو نشاندن غیظ وخشم خویش در مقابل دشمنان لقب کاظم داده اند، تولد او به سال ۱۲۸ ه.ق در…

ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﻄﺒﯿﻘﯽ ﺳﺎزﻣﺎن دﻋﻮت ﻋﺒﺎﺳﯿﺎن و ﺳﺎزﻣﺎن وﮐﺎﻟﺖ اﻣﺎﻣﯿﻪ 

ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﻄﺒﯿﻘﯽ ﺳﺎزﻣﺎن دﻋﻮت ﻋﺒﺎﺳﯿﺎن و ﺳﺎزﻣﺎن وﮐﺎﻟﺖ اﻣﺎﻣﯿﻪ  )ﻣﺮاﺣﻞ ﺷﮑﻞ ﮔﯿﺮي و ﻋﻮاﻣﻞ ﭘﯿﺪاﯾﺶ (  ﻣﺤﻤﺪرﺿﺎ ﺟﺒﺎري* / ﻣﺤﻤﺪﮐﺎﻇﻢ ﻣﻠﺒﻮﺑﯽ** ﭼﻜﻴﺪﻩ  ﺳﺎزﻣﺎن دو ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﺨﻔﯽ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺨﺘﻠﻒ  ، ﻫﺎي دﻋﻮت ﻋﺒﺎﺳﯿﺎن و وﮐﺎﻟﺖ اﻣﺎﻣﯿﻪ ﺳﺮزﻣﯿﻦ ﻫﺎي اﺳﻼﻣﯽ…

امام کاظم (ع) ‌و سازمان وکالت

نویسنده : محمدرضا جباری سازمان وکالت، مجموعه‏اى متشکل از امامان معصوم (ع) و عده‏اى از پیروان نزدیک و وفادار آنان بود که با همکارى یکدیگر، تشکیلات هماهنگ و منسجمی را پدید آوردند تا با اتکا بر آن پیشبرد اهداف دینی خود را محقق سازند. وظایف…

گفتمان و زمانه سیاسی امام موسی کاظم علیه السلام

نویسنده : سید حسن قاضوی، علی بیات غیر از شناخت گفتمان سیاسی امامان معصوم شیعه که در تعارض با گفتمان سیاسی امویان و عباسیان بود، توجه به عنصر مقتضیات زمانه یا فضا و شرایط حاکم بر دوره آنان ضرورت تام دارد؛ زیرا تأثیر این عنصر، سبب اختلاف…

دودستگی در شیعیان امام کاظم (ع) و پیدایش فرقه «واقفه»

نویسنده : علی بیوکار ترجمه : وحید صفری هدف از این تحقیق بررسی شکافی است که پس از شهادت امام موسی کاظم علیه السلام در میان شیعیان امامی ایجاد شد. بزرگترین شکاف توسط کسانی که «واقفه» خوانده می شدند ایجاد شد. بزرگ ترین شکاف توسط کسانی که…

جستاری در آسیب‌شناسی چالش‌های آغاز امامت امام کاظم علیه السلام

نویسنده : سید محمدکاظم طباطبایی، علیرضا بهرامی آغاز امامت امام کاظم (ع) همزمان با فراگیری چالش جانشینی در اذهان شیعیان امام صادق (ع) بود. مطالعه روایات معصومین نشان می‌دهد طراحی ویژه اهل‌بیت (ع) به‌گونه‌ای صورت گرفته که در زمان بروز…

شیر در زنجیر ( اشعار رضا قلی خان هدایت در وصف امام کاظم علیه السلام )

این بخش از اشعار رضاقلی خان هدایت که از کتاب انوار الولایة – نسخۀ اصل ناظم موجود در کتابخانۀ مجلس – بر گرفته شده، در مدح و رثای هفتمین حجت حق، امام موسی بن جعفر الکاظم علیه السلام است که برای نخستین بار به مناسبت هفتم صفر ( زادروز حضرتش )…

بررسی انتقادی آثار خاورشناسان درباره امام کاظم علیه السلام

چکیده: دیر زمانی است که خاورشناسان، مطالعات درباره اسلام را، با انگیزه های مختلفی انجام می دهند، اما پژوهش دانشگاهی و روشمند غربیان درباره شیعه، به کم تر از یک قرن می رسد. شیعه پژوهی غربیان، در دهه های اخیر رشد چشم گیری داشته، اما امامت…

دگرگونی‌های فکری و فرهنگی عصر امام کاظم (ع)

نویسنده : اصغر منتظر القائم عصر امامت موسی بن جعفر (ع) (۱۴۸ ـ ۱۸۳ ق) هم‌زمان با چهار خلیفه عباسی بود. در این دوره در جهان اسلام، دگرگونی‌های فکری و فرهنگی گسترده‌ای به وجود آمد. از یک‌سو، رشد و گسترش فرقه‌هایی همچون مرجئه، معتزله، خوارج…
فارسی
العربية فارسی