امام موسی کاظم علیه‌السلام

هفتمین امام شیعیان‌ نام مبارکش موسى و نهمین تن از چهارده معصوم (علیهم‌السلام) است.

فهرست مندرجات
۱ – زمان تولد امام کاظم
۲ – اسم و القاب امام کاظم
۳ – نام پدر و مادر امام کاظم
۴ – فرزندان امام کاظم
۵ – فضائل امام کاظم
۵.۱ – خصوصیات بارز امام کاظم
۵.۲ – منش امام
۵.۳ – دانش امام
۵.۴ – عبادت امام
۵.۵ – نیکی به مردم
۶ – خصوصیات ظاهری امام کاظم
۷ – امامت
۷.۱ – روزگار امامت
۷.۲ – فعالیتهای امام
۷.۳ – موضوعات مهم دوران امام
۷.۴ – کار اصلی امام کاظم
۸ – علت پیدایش اسماعیلیه
۹ – علت پیدایش فطحیه
۱۰ – برخی از برادران امام کاظم
۱۱ – گرویدن اکثریت شیعه به امام کاظم
۱۲ – علت عدم قیام امام در زمان مهدی عباسی
۱۲.۱ – حبس امام در زمان مهدی عباسی
۱۳ – پیشنهاد اعطای فدک از طرف هارون
۱۳.۱ – جواب دادن امام به فخرفروشی هارون
۱۳.۲ – علت حبس امام در زمان هارون
۱۴ – شهادت امام کاظم
۱۵ – زمان شهادت امام کاظم
۱۶ – منابع‌ برای مطالعه
۱۷ – عناوین مرتبط
۱۸ – پانویس
۱۹ – منبع

زمان تولد امام کاظم

به سال ۱۲۸ ه. در ابواء ، جایى میان مکّه و مدینه به روز یکشنبه هفتم صفر به دنیا آمد و در پنجاه و پنج سالگى به شهادت رسید.

اسم و القاب امام کاظم

ابو الحسن موسی بن جعفر(علیهماالسلام)، امام هفتم از ائمه اثنی عشر (علیهم‌السلام) و نهمین معصوم از چهارده معصوم (علیهم‌السلام) است.
به جهت کثرت زهد و عبادتش معروف به العبد الصالح و به جهت حلم و فرو خوردن خشم و صبر بر مشقات و آلام زمانه مشهور به الکاظم گردید.
کنیه آن حضرت ابو ابراهیم بوده ولی به ابو علی نیز معروف بوده‌اند.
از القاب مشهور او است: کاظم، العبد الصالح، باب الحوائج و کنیه گرامى‌اش ابوالحسن و ابوابراهیم است. [۱]

نام پدر و مادر امام کاظم

پدر والامقامش امام جعفر بن محمّد (علیهماالسلام) و مادرش حُمَیْدَه است. حمیده کنیزی از اهل بربر(مغرب) یا از اهل اندلس (اسپانیا)بوده است و نام پدر این بانو را صاعد بربری گفته‌اند. حمیده به «حمیده البربریه» و «حمیده المصفاه» نیز معروف بوده است. برادران دیگر امام از این بانو اسحاق و محمد دیباج بوده‌اند.

فرزندان امام کاظم

بنا به گفته شیخ مفید در ارشاد امام موسی الکاظم (علیه‌السلام) سی و هفت فرزند پسر و دختر داشت که هجده تن از آنها پسر بودند و علی بن موسی الرضا(علیهماالسلام) امام هشتم افضل ایشان بود.
از جمله فرزندان مشهور آن حضرت احمد بن موسی و محمد بن موسی و ابراهیم بن موسی بودند.
یکی از دختران آن حضرت فاطمه معروف به معصومه سلام الله علیها است که قبرش در قم مزار شیعیان جهان است.
عدد اولاد آن حضرت را کمتر و بیشتر نیز گفته‌اند.

فضائل امام کاظم
امام کاظم (علیه‌السلام) همانند پدران پاک نهادش در فضیلت‌هاى اخلاقى و عملى آموزگار و نمونه دیگران بود.

← خصوصیات بارز امام کاظم

حضرتش در علم و حلم و تواضع و مکارم اخلاق و کثرت صدقات و سخاوت و بخشندگی ضرب المثل بود.
بدان و بداندیشان را با عفو و احسان بی‌کران خویش تربیت می‌فرمود.
شبها بطور ناشناس در کوچه‌های مدینه می‌گشت و به مستمندان کمک می‌کرد. مبلغ دویست، سیصد و چهارصد دینار در کیسه‌ها می‌گذاشت و در مدینه میان نیازمندان قسمت می‌کرد.
کیسه‌های موسی بن جعفر در مدینه معروف بود و اگر به کسی یک صره (کیسه) می‌رسید بی‌نیاز می‌گشت. با این همه در اتاقی که نماز می‌گزارد جز بوریا و مصحف و شمشیر چیزی نبود.

← منش امام

منش و سلوک پاک او همگان را متأثّر مى‌ساخت؛ چنان که بنابر روایات، چون او را در زندان حبس کردند، زندان‌بانان را منقلب ساخت و بدو ایمان آوردند. [۲]

← دانش امام

درباره دانش آن امام همام (علیه‌السلام) روایت کرده‌اند که از همان کودکى شگفتى مردم را بر مى‌انگیخت. [۳]
امام موسی الکاظم(علیه‌السلام)هنوز کودک بود که فقهای مشهور مثل ابو حنیفه از او مسأله می‌پرسیدند و کسب علم می‌کردند.

← عبادت امام

در عبادت و زهد از همه مردم عصر خویش برتر بود. [۴] و بدین روى او را لقب «العبدالصّالح» داده بودند و اهل مدینه «زین‌المجتهدین» اش مى‌خواندند. [۵]

← نیکی به مردم

از صفات والاى اخلاقى امام کاظم (علیه‌السلام)، احسان و نیکى به مردم بود. نیازمندان بدو حاجت مى‌بردند و نیاز خویش را از او بر مى‌آوردند و «باب‌الحوائج» اش مى‌دانستند. لقب مشهور امام (علیه‌السلام) «کاظم» است به معناى کسى که هنگام خشم ، خویشتندارى مى‌کند و خشم خود را فرو مى‌برد و به آسانى از دیگران در مى‌گذرد. [۶]
خصوصیات ظاهری امام کاظم

قد متوسط و رنگ سبزه سیر و محاسن انبوه داشت. نقش نگینش «حسبی اللّه» و به روایتی «الملک للّه وحده» بود.

امامت
بعد از رحلت پدر بزرگوارش امام صادق (علیه‌السلام)

(۱۴۸ ه.ق.) در بیست سالگی به امامت رسید و ۳۵ سال رهبری و ولایت شیعیان را بر عهده داشت.
پیامبر در حدیث مشهور جابر انصاری با صراحت از امامت حضرت کاظم (علیه‌السلام) یاد کرده است و نیز امام صادق (علیه‌السلام) آشکارا او را امام پس از خود مى‌خواند. [۷] برترى امام کاظم (علیه‌السلام) بر مردمان روزگار خویش نیز دلیلى دیگر بر امامت او است؛ چنان که ابن حجر هیثمی از علماى سنّى مذهب درباره ایشان مى‌گوید: «موسى کاظم در علم و معرفت و کمال و فضل وارث پدر خویش بود. او از همه کس پارساتر و داناتر و بخشنده‌تر بود.» [۸]

← روزگار امامت

امام موسى بن جعفر (علیهماالسلام) سى و پنج سال از سال ۱۴۸ تا ۱۸۳ ه. بر مسند امامت جلوس فرمود.
خلفاى معاصر ایشان جملگى از بنی عبّاس بودند: منصور دوانیقی ، مهدی عبّاسی ، هادی عبّاسی و هارون الرّشید . امام (علیه‌السلام) در عهد هارون سال‌ها در زندان به سر برد.

← فعالیتهای امام

فعّالیّت‌هاى امام کاظم (علیه‌السلام) را بر دو دسته دانسته‌اند:
۱. فعّالیّت‌هاى علمى و فکرى و چاره‌جویى براى رویارویى با عقاید نادرست و بدعت‌ها و واپس‌گرایى‌ها.
امام (علیه‌السلام) شاگردانى پرورانید تا به واسطه آنان آموزه‌هاى راستین دینى و شیعى را میان مردم بگستراند. شاگردان به محضر امام بار مى‌یافتند و در مجلس ایشان مى‌نشستند و چون فتوا یا کلامى علمى مى‌شنیدند، مى‌نوشتند و ثبت مى‌کردند. [۹]
۲. فعّالیت دیگر امام (علیه‌السلام) هدایت و نظارت بر پایگاه‌هاى مردمى و هواخواهان خویش بود. امام (علیه‌السلام) از این گذر مى‌کوشید افزون بر حفظ رابطه خویش با شیعیان و هدایت آنان، موضع منفى خود در برابر حکومت را نیز بدانان منتقل کند و در همین مسیر، همواره نارضایتى خویش از ارباب حکومت را آشکار مى‌ساخت و همکارى با آنان را حرام مى‌شمرد. [۱۰]
مناظره سرزنش‌آمیز امام (علیه‌السلام) با هارون الرّشید در مرقد مطهّر پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در پیش بزرگان و فرماندهان کشورى و لشکرى را مى‌توان از این گونه فعّالیّت‌ها شمرد. [۱۱]

← موضوعات مهم دوران امام

برخى از مهم‌ترین موضوعات یادکردنىِ روزگار امام کاظم (علیه‌السلام) عبارت‌اند از:
الف. برخاستن جنبش‌هاى انقلابى که امام (علیه‌السلام) برخى از آنها را تأیید مى‌کرد؛ همانند جنبش شهید فخ. [۱۲]
ب. سازماندهى نظام سرّى رابطان به دست امام (علیه‌السلام) که وظیفه داشتند ارتباط ایشان را با شیعیان سامان دهند و فرمان‌هاى مقام امامت را بدانان برسانند. [۱۳]
ج. پیدایى برخى مسلک‌هاى انحرافى و اوجگیرى فعالیّت‌هاى عقیدتى و سیاسى آنها.
برخى از این مسلک‌ها ادّعاى تشیّع نیز سر مى‌دادند؛ ولى به هیچ روى مقبول امام (علیه‌السلام) نبودند. فرقه‌هاى ناووسیّه ، اسماعیلیّه ، مبارکیّه ، سمطیّه و فطحیّه چنین بودند. پدید آمدن این فرقه‌ها در قلمرو مکتب تشیّع شرایط حساسى را براى امام (علیه‌السلام) پدید آورد که تا آن زمان بى‌سابقه بود. امام (علیه‌السلام) با تدبیرى خاص، توانست شیعیان را از این چالش فکرى و عقیدتى برهاند و امامتِ مقبول آیین اسلام را براى آنان نمایان سازد.
د. سازش‌ناپذیرى امام کاظم (علیه‌السلام) در برابر حکومت و کژروى‌هاى دیگر جامعه اسلامى، مسئله‌اى را پیش آورد که براى امامان پیشین پیش نیامده بود. امام (علیه‌السلام) براى مدّتى طولانى در زندان حبس شد.
حاکمان عبّاسى از وجود امام (علیه‌السلام) بیمناک بودند و هر از چند گاهى ایشان را به زندان مى‌انداختند. روزگار حبس امام (علیه‌السلام) در عهد هارون‌الرّشید طولانى‌تر بود و بارها به زندان رفت.

← کار اصلی امام کاظم

امام هفتم (علیه‌السلام) با جمع روایات و احادیث و احکام و احیای سنن پدر گرامی و تعلیم و ارشاد شیعیان ، اسلام راستین را که با تعالیم و مجاهدات پدرش جعفر بن محمد (علیهماالسلام) نظم و استحکام یافته بود حفظ و تقویت کرد و در راه انجام وظایف الهی تا آنجا پایداری نمود که جان خود را فدا ساخت.
علت پیدایش اسماعیلیه
[ویرایش]

در زمان حیات امام صادق(علیه‌السلام)کسانی از اصحاب آن حضرت معتقد بودند پس از ایشان اسماعیل امام خواهد شد.
اسماعیل در زمان حیات پدر از دنیا رفت ولی کسانی مرگ او را باور نکردند و او را همچنان امام دانستند.
پس از وفات حضرت صادق(علیه‌السلام) عده‌ای از اینان چون از حیات اسماعیل مأیوس شدند، پسر او محمد بن اسماعیل را امام دانستند و اسماعیلیه امروز بر این عقیده هستند و پس از او پسر او را امام می‌دانند و سپس پسرش را و … به تفصیلی که در کتب اسماعیلیه مذکور است.

علت پیدایش فطحیه

پس از وفات حضرت صادق (علیه‌السلام) بزرگترین فرزند ایشان عبداللّه نام داشت که بعضی او را عبداللّه افطح می‌دانند. این عبداللّه مقام و منزلت پسران دیگر حضرت صادق (علیه‌السلام) را نداشت و به قول شیخ مفید در ارشاد متهم بود که در اعتقادات با پدرش مخالف است و چون بزرگترین برادرانش از جهت سن و سال بود، اد

عای امامت کرد و برخی نیز از او پیروی کردند. اما چون ضعف دعوی و دانش او را دیدند روی از او برتافتند و فقط عده قلیلی از او پیروی کردند که به فطحیه موسوم هستند.

برخی از برادران امام کاظم

اسحاق برادر دیگر امام موسی الکاظم (علیه‌السلام) به ورع و صلاح و اجتهاد معروف بود و امامت برادرش موسی کاظم (علیه‌السلام) را قبول داشت و از پدرش روایت می‌کرد که او تصریح بر امامت آن حضرت کرده است.
برادر دیگر آن حضرت به نام محمد بن جعفر مردی سخی و شجاع و از زیدیه جارودیه بود و در زمان مأمون در خراسان وفات یافت.

گرویدن اکثریت شیعه به امام کاظم

جلالت قدر و علو شأن و مکارم اخلاق و دانش وسیع حضرت امام موسی کاظم(علیه‌السلام)بقدری بارز و روشن بود که اکثریت شیعه پس از وفات امام صادق (علیه‌السلام) به امامت او گرویدند و علاوه بر این بسیاری از شیوخ و خواص اصحاب حضرت صادق (علیه‌السلام) مانند مفضل بن عمر جعفی و معاذ بن کثیر و صفوان جمال و یعقوب سراج نص صریح امامت حضرت موسی الکاظم (علیه‌السلام) را از امام صادق (علیه‌السلام) روایت کرده‌اند و بدین ترتیب امامت ایشان در نظر اکثریت شیعه مسجل گردید.

علت عدم قیام امام در زمان مهدی عباسی

مهدی خلیفه عباسی امام را در بغداد بازداشت کرد اما بر اثر خوابی که دید و نیز تحت تأثیر شخصیت امام از او عذرخواهی نمود و به مدینه‌اش بازگرداند.
گویند که مهدی از امام تعهد گرفت که بر او و فرزندانش خروج نکند.
این روایت نشان می‌دهد که امام کاظم (علیه‌السلام) خروج و قیام را در آن زمان صلاح و شایسته نمی‌دانسته است.

← حبس امام در زمان مهدی عباسی

ایشان با آن‌که از جهت کثرت عبادت و زهد به «العبد الصالح» معروف بوده‌اند به قدری در انظار مردم مقامی والا و ارجمند داشته‌اند که او را شایسته مقام خلافت و امامت ظاهری نیز می‌دانستند و همین امر موجب تشویش و اضطراب دستگاه خلافت گردیده و مهدی به حبس او فرمان داده است.

پیشنهاد اعطای فدک از طرف هارون

زمخشری در ربیع الابرار آورده است که هارون فرزند مهدی در یکی از ملاقاتها به امام پیشنهاد نمود فدک را تحویل بگیرد و حضرت نپذیرفت، وقتی اصرار زیاد کرد فرمود می‌پذیرم به شرط آنکه تمام آن ملک را با حدودی که تعیین می‌کنم به من واگذاری.
هارون گفت حدود آن چیست؟ امام فرمود یک حد آن به عدن است، حد دیگرش به سمرقند و حد سومش به افریقیه و حد چهارمش کناره دریا تا ارمینیه و خزر است.
هارون از شنیدن این سخن سخت برآشفت و گفت: پس برای ما چه چیز باقی می‌ماند؟ امام فرمود: می‌دانستم که اگر حدود فدک را تعیین کنم آن را به ما مسترد نخواهی کرد. (یعنی خلافت و اداره سراسر کشور اسلام حق من است) از آن روز هارون کمر به قتل موسی بن جعفر (علیهماالسلام) بست.

← جواب دادن امام به فخرفروشی هارون

هارون در سفرش به مدینه هنگام زیارت قبر رسول اللّه (ص) در حضور سران قریش و رؤسای قبایل و علما و قضات بلاد اسلام گفت: السلام علیک یا رسول اللّه، السلام علیک یا ابن عم، و این را از روی فخرفروشی به دیگران گفت.
امام کاظم (علیه‌السلام) حاضر بود و فرمود: السلام علیک یا رسول اللّه، السلام علیک یا ابت (یعنی سلام بر تو ای پدر من).
می‌گویند رنگ هارون دگرگون شد و خشم از چهره‌اش نمودار گردید.

← علت حبس امام در زمان هارون

درباره حبس امام موسی (علیه‌السلام) به دست هارون الرشید، شیخ مفید در ارشاد روایت می‌کند که علت گرفتاری و زندانی شدن امام، یحیی بن خالد بن برمک بوده است.
زیرا هارون فرزند خود امین را به یکی از مقربان خود به نام جعفر بن محمد بن اشعث که مدتی هم والی خراسان بوده است سپرده بود و یحیی بن خالد بیم آن را داشت که اگر خلافت به امین برسد، جعفر بن محمد بن اشعث را همه کاره دستگاه خلافت سازد و یحیی و برمکیان از مقام خود بیفتند.
جعفر بن محمد بن اشعث شیعه بود و قائل به امامت امام موسی (علیه‌السلام)، و یحیی این معنی را به هارون اعلام می‌داشت. سرانجام یحیی بن خالد، پسر برادر امام را به نام علی بن اسماعیل بن جعفر از مدینه خواست تا به وسیله او از امام و جعفر نزد هارون بدگویی کند.
می‌گویند امام هنگام حرکت علی بن اسماعیل از مدینه او را احضار کرد و از او خواست که از این سفر منصرف شود و اگر ناچار می‌خواهد برود از او سعایت نکند. علی قبول نکرد و نزد یحیی رفت و بوسیله او پیش هارون بار یافت و گفت از شرق و غرب ممالک اسلامی مال به او می‌دهند تا آنجا که ملکی را توانست به سی هزار دینار بخرد.
هارون در آن سال به حج رفت و در مدینه امام و جمعی از اشراف به استقبال او رفتند. اما هارون در کنار قبر حضرت رسول (ص) گفت یا رسول اللّه از تو پوزش می‌خواهم که موسی بن جعفر را به زندان می‌افکنم زیرا او می‌خواهد امت تو را بر هم زند و خونشان را بریزد.
آنگاه دستور داد تا امام را از مسجد بیرون بردند و او را پوشیده به بصره نزد والی آن عیسی بن جعفر بن منص

ور فرستادند. عیسی پس از مدتی نامه‌ای به هارون نوشت و گفت که موسی بن جعفر در زندان جز عبادت و نماز کاری ندارد یا کسی بفرست که او را تحویل بگیرد و یا من او را آزاد خواهم کرد.
هارون امام را به بغداد آورد و به فضل بن ربیع سپرد و پس از مدتی از او خواست که امام را آزاری برساند اما فضل نپذیرفت و هارون او را به فضل بن یحیی بن خالد برمکی سپرد.
چون امام در خانه فضل نیز به نماز و روزه و قرائت قرآن اشتغال داشت فضل بر او تنگ نگرفت و هارون از شنیدن این خبر در خشم شد.

شهادت امام کاظم

هارون عبّاسى، وجود امام کاظم (علیه‌السلام) را در زندان نیز تاب نیاورد و فرمان داد ایشان را مسموم کنند.
آخر الامر یحیی امام را به سندی بن شاهک سپرد و سندی آن حضرت را در زندان مسموم کرد. بدین سان، امام (علیه‌السلام) به سال ۱۸۳ ه. در پنجاه و پنج سالگى در زندان بغداد به شهادت رسید.
چون آن حضرت وفات یافت سندی جسد آن حضرت را به فقها و اعیان بغداد نشان داد که ببینند در بدن او اثر زخم یا خفگی نیست. بعد او را در باب التبن در موضعی به نام مقابر قریش ( کاظمین عراق ) دفن کردند. [۱۴]

زمان شهادت امام کاظم

تاریخ وفات آن حضرت را جمعه هفتم صفر یا پنجم یا بیست و پنجم رجب سال ۱۸۳ ه.ق. در ۵۵ سالگی گفته‌اند.

منابع‌ برای مطالعه
بحار الانوار، مجلسی، ج۴۸.
اعیان الشیعه، ج۲.
الارشاد الی حجج الله علی العباد.
الکامل فی التاریخ(حوادث سال ۱۸۳).
تاریخ بغداد، ج۱۳.
سیر اعلام النبلاء، ذهبی، ج۶.
عناوین مرتبط
•امام علی علیه السلام• امام حسن علیه السلام• امام حسین علیه السلام• امام سجاد علیه السلام•امام محمد باقر علیه السلام•امام صادق علیه السلام• امام رضا علیه السلام• امام علی النقی علیه السلام•امام حسن عسکری علیه السلام• امام مهدی علیه السلام•
پانویس

۱. ↑ مفید، محمد بن محمد، مصنّفات الشیخ المفید، ج۱۱، ص۲۱۵.
۲. ↑ ابن شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی طالب علیهم‌السلام، ج۳، ص۴۱۵.    .
۳. ↑ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۲، ص۴۱۸.
۴. ↑ مفید، محمد بن محمد، الارشاد، ج۲، ص۱۷.
۵. ↑ مفید،محمد بن محمد،الارشاد،ج۲،ص۲۳۵.
۶. ↑ قندوزی، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع المودّه، ج۳، ص۱۱۷.
۷. ↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۴۸، ص۱۴.
۸. ↑ الصّواعق المحرقه، ج۲۰۳.
۹. ↑ محدث قمی، عباس، الانوار البهیّه، ص۱۸۶-۱۸۷    .
۱۰. ↑ حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشّیعه، ج۱۲، ص۱۴۰.
۱۱. ↑ ابن شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابى طالب علیهم‌السلام، ج۴، ص۳۴۵.
۱۲. ↑ اصفهانی، ابوالفرج، مقاتل الطّالبیّین، ج۳۰۴.
۱۳. ↑ پیشوایان ما، ص۲۱۴.
۱۴. ↑ اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمّه، ج۳، ص۴۲.

منبع
فرهنگ شیعه، جمعی از نویسندگان، ج۱، ص۱۱۲.
نرم‌افزار جامع‌الاحادیث، قسمت اهل‌بیت، امام کاظم.

رده‌های این صفحه : امام کاظم | امامت امام کاظم | تاریخ معصومان | سیره امام کاظم | شهادت امام کاظم | فرزندان امام صادق

ورود به سامانه / ایجاد حساب کاربری العربیه

جستجو…

سیاست و ضوابط: تلاش ویکی‌فقه بر مقابله آراء فقهی و اصولی فقهای بزرگوار استوار است. یکی از سیاست‌های اصلی آن رعایت احترام به صاحبان نظریه است. اتقان و مستند بودن مطالب یکی دیگر از سیاست‌هاست که در نگارش مطالب باید رعایت شود. تدوین مطالب توسط طلاب قم، مشهد، نجف و سایر حوزه‌های علمیه با رعایت اتقان و استناد، انجام می‌شود.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دو × پنج =

به صورت خودکار کلمات فینگلیش را به فارسی تبدیل کن. در صورتی که می‌خواهید انگلیسی تایپ کنید Ctrl+g را فشار دهید.
فارسی
العربية فارسی